Schotland stond jarenlang bovenaan mijn lijstje om met mijn camera (en mijn vrouw) (niet noodzakelijkerwijs in die volgorde), te bezoeken. De ruige Hooglanden, het dramatische licht, de Hooglanders; het dunkte me dat ik mijn camera maar een richting op hoefde te richten et voila; mijn portfolio verdubbelde zich. Dat het er wel vaak regende, was altijd een reden om niet te gaan. Maar klimaatverandering zou hier, net als thuis, ook toch wel een keer iets gaan doen? Dat was onze ietwat naïeve inschatting vooraf. En daarom zit ik nu een overlevingsgids te typen, zodat jij niet in dezelfde halsbrekende valkuilen kukelt als ik.

 

De 5 dingen die Schotland zo moeilijk maakt als fotovakantiebestemming

Da's om te beginnen toch wel het weer. En daarmee vooral, je bent fotograaf of je bent het niet, het licht. Je kunt er namelijk totaal niet van op aan. Zelfs niet in het midden van de zomer. Extra punt van aandacht: Schotland ligt hoger dan Nederland, dus in de zomer zijn de dagen langer. Het gouden/blauwe uur is dus ook later/laat. Zelfs na alle moeilijkheden die onze vliegreizen voor het klimaat betekenen, regent het gewoon nog steeds vaker wel dan niet in dit land. Ironisch genoeg betekent dit overigens niet dat klimaatverandering helemaal langs dit land heen gaat; afgelopen zomer waren er gewoon natuurbranden rond Edinburgh en in de Cairgorms. Hoe die niet direct van hogerhand geblust werden is mij ook een raadsel, maar ze waren er hoe dan ook. 

Maar dat je niet lekker bijgekleurd van je vakantie in Schotland terug zou komen, had je eigenlijk wel al ingecalculeerd. Dus wat is er dan nog meer om rekening mee te houden? Dat zijn ten tweede de afstanden. De Highlands liggen zo'n 3-4 uur rijden van Edinburgh af, de vluchthaven die vanuit Nederland het beste te bevliegen valt. En dat zijn eigenlijk wel autoreistijden waar je voor de rest van de tijd niet van moet opkijken. Wij zaten in een (absoluut aan te raden) AirBnB ter hoogte van Ben Nevis en zaten minimaal 3 uur per dag in de auto richting wat dan ook. Tijdens onze tocht naar het feeërieke Isle of Skye waren we 14 uur onderweg, waarbij we twee wandelingen én een dinerstop van in totaal 6 uur maakten. 

En dat is nog niet zo'n probleem op zich, ware het niet dat je al gauw geconfronteerd wordt met (slecht onderhouden) eenbaanswegen mét tweerichtingsverkeer. Om de zoveel meter zijn dan weliswaar uitwijkstroken gemaakt, maar dat betekent niet zelden dat je staat te wachten of aan het manoeuvreren bent om iemand langs te laten of langs te worden gelaten. Lekker doorrijden zit er hier dus niet in.

En dát komt dan weer grotendeels door je medeweggebruikers/medetoeristen. Deze zijn namelijk nog meer bezig met het wat volgens hen doorgaat voor fotografie dan een puber met een selfiesyndroom. Dubbel parkeren op een tweebaansweg waar 90 km/u gereden wordt; geen probleem. Op het laatste moment een weggetje inslaan: liever wel dan niet. 30 waar je 80 mag en 80 waar je 30 mag; bij voorkeur. Zeker in het hoogseizoen is onbekwaamheid een schijnbare voorwaarde om een auto te mogen huren in de Hooglanden. Dus dat maakt rondrijden in Schotland bij vlagen extra stressvol. Naast dat dat dus aan de verkeerde kant van de weg gebeurd in een auto waarin alles aan de andere kant zit. 

Het is dus vreselijk uitgestrekt, die Schotse Hooglanden. Maar ook nog eens dunbevolkt. Dus als je ergens wilt gaan eten, is reserveren aan te raden. Een pub inlopen en verwachten dat je dan binnen een kwartier een bord Haggis voor je hoofd krijgt, is er gewoon niet bij. Dit hadden we vooral op onze eerste dag niet door waardoor we dus, hangry tot het niveau huwelijkscrisis, door restaurant na restaurant de deur werden gewezen. Uiteindelijk konden we nipt voor sluitingstijd de boel redden bij een food truck ergens langs de weg. Geen lekker begin van een vakantie.

Kortom: de Schotse Hooglanden vereisen wat meer voorbereiding, incasseringsvermogen én flexibiliteit dan een gemiddelde vakantiebestemming. Zéker voor fotografen.

FotografenFOMO is dé beroepsziekte voor de fotograaf die Schotland bezoekt

Maar het weer dus, meer specifiek het licht. Niet zelden was het mooiste licht precies dan toen we in de auto zaten. Op een eenbaansweg. Met auto's achter ons. Zonder uitzichtpunt in de buurt. Als dat vaak genoeg gebeurt en het weerbericht voor de rest van de week steeds naargeestiger kleurt, dan kleurt je humeur steeds een beetje verder mee. Want je hebt toch een bepaald aantal plaatjes in je hoofd. En hoe mooi moody shots met een dreigende wolkenhemel ook zijn, je wil thuiskomen met meer dan alleen dat. 

Case in point: de volgende fotoserie, uiteindelijk de beste die ik maakte tijdens mijn reis, maakte ik half hangend uit de auto terwijl we voortzoefden richting onze laatste kans op een avondmaal. Dat het gelukt is, is vermoedelijk alleen te danken aan mijn dagelijkse smeekbeden richting de fotografiegoden op de Olympus. En dit was dus al op onze eerste avond. De rest van de week heb ik, tot groeiende frustratie van mijn echt wel ter fotografiezakenkundige vrouw, gezocht naar dit licht maar het niet gevonden. Daar wordt de sfeer niet beter van.

Weet dus waar je aan begint en weet wat je je reispartner (kunt) aandoen!

Dit is wat je nodig hebt voor een fotoreis naar Schotland

Flexibel en voorbereid zijn op alle mogelijke weersomstandigheden is dus het devies. Daarom zou ik dit meenemen:

• Groothoeklens voor de panoramashots.
• Een zoomlens (ik heb een goed handelbare 150-600) voor de details; de landschappen zijn niet alleen weids, je wilt een langshoppend edelhert ook kunnen vastleggen.
• Een 24-70 voor alles daar tussenin.
• Polarisatiefilters voor de grote hoeveelheden plassen/reflecties die je tegen gaat komen.
• Een statief of monopod.
• Regenhoezen. Meervoud.
• Schoonmaakdoekjes. Je lenzen regendruppelvrij houden is een illusie. 
• Regenkleding en fatsoenlijk schoeisel voor jezelf. Je wilt niet je shot missen doordat je verkleumd bent. En paden zijn natuurlijk modderiger dan je denkt. 

En, dus niet onbelangrijk:

• Meerdere standplaatsen, zodat je je reistijd kunt beperken en beter kunt inspelen op wisselende omstandigheden. Wat ik heb gemist is bijvoorbeeld de mogelijkheid om ochtend-/avondlicht in Isle of Skye te kunnen vastleggen. Dus probeer dit zeker!
• Fatsoenlijke huurauto. Een Fiat 500 is echt niet bestand tegen de kwaliteit van de wegen, waardoor je dus weer te stressen over je eigen risico. Investeer in iets met afstand tot de grond.
• Een goed- én een slechtweerplanning. Zodat je kunt schakelen als het weer tegen zit. Maak deze planning thuis, zodra je een beetje inzicht krijgt in de weersomstandigheden als jij er bent. 
• Überhaupt een planning. Schotland is geen bestemming die je op de bonnefooi moet willen doen als je tijd beperkt is. Weet waar je heen wil, in welke omstandigheden dat het beste te fotograferen valt en houd rekening met de reistijd.  Anders ben je iedere avond tijdens je vakantie opnieuw plannen aan het maken.
  
• Weet wat er gevraagd wordt van een fotolocatie. Wil je bijvoorbeeld Ben Nevis, de hoogste berg van het Verenigd Koninkrijk, beklimmen? Besef dan dat de top 9 van de 10 dagen in de wolken ligt en je daar dus niets ziet. En dat het daar iedere dag van het jaar kan sneeuwen. Dus zorg voor all weather equipment en meer dan fatsoenlijke conditie; bergwandelingen in Schotland is echt iets anders dan in de Alpen, ook al zijn de toppen minder hoog. Benader al je fotolocaties op die manier.
• Twee weken de tijd. Als je het goed wilt doen, rust wilt inbouwen en flexibel kunt zijn is dat de tijd die je nodig hebt. 

Dit zijn mijn tips voor fotolocaties in de Highlands

Wie mijn eerdere blogs voor De Reismannen volgde, weet dat ik een grote voorliefde voor de roadtrip heb. Nou wist Schotland de grens van die liefde wel te bereiken, maar ik heb toch een aantal geweldige wegen gezien. Met name de A82 over Rannoch Moor en de A87 van en naar Isle of Skye zijn van een adembenemende schoonheid. Daar dit doorgaande tweebaanswegen zijn, is het niet altijd mogelijk om te stoppen langs de kant van de weg. De Schotten weten echter verdomde goed waar hun land het mooiste is, dus vaak kom je daar dan ook parkeerplaatsen tegen. Verder zijn dit mijn tips:

Isle of Skye: Quiraing en The Old Man of Storr

Zoals gezegd; zorg dat je hier een onderkomen hebt. Dit eiland is te mooi voor een (zeer tijdsintensieve) dagtocht. Ander aandachtspunt zijn hier de wegen. Vooral richting Quiraing zijn deze in slechte staat. De parkeerplaats voor de wandelingen die je daar kunt maken is ook tegen 10u 's ochtends vol, dus wees op tijd. Daarna is het aanschuiven en geluk hebben. Maar als je je auto geparkeerd hebt, is het wel een verdomd fraai uitzicht dat je al wandelend te zien krijgt!

Bij The Old Man zijn de (parkeer)voorzieningen beter, maar is de wandeling minder spectaculair. Het uitzichtpunt dat je na drie kwartier bereikt is dan weer wél de moeite waard. 

Vergeet op de heen- of terugweg ook niet te stoppen bij Eilean Donan Castle; een van de meest fotogenieke van de Schotse kastelen-aan-een-meer.

 

Glencoe en Glen Etive

Als je de A82 afrijdt richting Glencoe zie je al waarom dit een bijzondere plek is. De bergwanden komen hier het dichtstbij en de opeenvolging van valleien maken het plaatje af. Fototips zijn het Wee White House, de Three Sisters en natuurlijk het uitzicht over het dal richting Glencoe.

Maar sla ook even af richting Glen Etive; een van de zijdalen. Hier vind je meerdere watervallen, een scène uit de Bond-film Skyfall en als je maar ver genoeg doorrijdt een creepy hotel. 

Ben en Glen Nevis

Ben is de berg en Glen is het dal naast de berg. Als Ben een dagje bewolkt is, kun je overigens nog steeds tot halverwege de berg komen met een gondel en daar twee makkelijke wandelingen maken. De uitzichten zijn ok.

In Glen Nevis heb je een mooi uitzicht op de hele Nevis-bergketen en vind je de plek waar een gedeelte van Braveheart is opgenomen. Ook hier kun je mooie, niet al te moeilijke wandelingen maken.

Harry Potter fanboyen bij Glenfinnan en Loch Eilt

Een andere, bekendere filmset vind je bij het Glenfinnan viaduct en in Loch Eilt. Daar vind je namelijk de begraafplaats van Dumbledore. Loch Eilt zelf is overigens naar mijn zeer bescheiden mening het mooiste Loch, met al die kleine eilandjes erop. 

Het Glenfinnan viaduct (die bocht waar de Hogwarts Express over gaat) zijn op een aantal manieren vast te leggen:

• Via een treinreis met de (niet helemaal) echte Hogwarts Express. Boek ver vantevoren, ben bereid veel te betalen en weet dat je in een trein zit met Harry Potter-fanatici. Deze rijdt eens per dag heen en weer richting Mallaig.
• Vanaf een uitzichtpunt, ongeveer vergelijkbaar met het shot uit de film. In principe betekent dit dat je je auto bij de parkeerplaatsen bij het Glenfinnan treinstation zet en van daaruit een wandeling maakt richting het uitzichtpunt. Zorg ervoor dat je weet hoe laat de trein langskomt en klaar is je plaatje. De werkelijkheid is robuuster: de parkeerplaatsen zijn uren tevoren al vol en als je te laat bent, word je gewoon verder gestuurd en is je kans verkeken. Top tip: rijd dan door richting Loch Eilt. Daar komt de trein óók langs en heb je zowel de trein als de begraafplaats van Dumbledore in beeld.
• Neem de normale trein. Deze rijdt namelijk over hetzelfde parcours, totaan Mailaig, over één van de mooiste spoorwegen in the world. Stuk goedkoper, minder gekkies, hetzelfde effect. Je bent ook eerder weg uit Mallaig als je het goed uitkient, want dat wil je. Treurig vissersdorp, zonder enige charme of reden om te verblijven.

Isle of Mull

Een minder bekend eiland, maar net zo goed een mooie optie. Vooral vanwege het local wildlife. Hier wonen onder andere otters, zeearenden en steenarenden. Wilde ik allemaal fotograferen, is niet gelukt. Maar misschien heb jij meer geluk. Het bezoek vergt enige planning, omdat het alleen met de ferry bereikbaar is. 

Verder heb je hier de volgende interessante plekken:

• Tobermory: kleurrijk stadje, doet een beetje denken aan de Nyhavn in Kopenhagen.
• The Isle of Mull Cheese and Spirit Farm Shop: fotogeniek lunchtentje boven Tobermory.
  
• Duart Castle: hier namen Sean Connery en Catherine Zeta-Jones Entrapment op. Mooi kasteel aan de kust.
• Calgary Beach: het Schotse antwoord op de Caraïben: een wit zandstrand met blauw water. Niet wat je hier verwacht, maar toch is het er.
• Eas Fors watervallen: een verstopte waterval tussen de bomen, met een aantal zwempoelen. Mooie site. Overigens is de weg van Calgary Beach richting Eas Fors ook de moeite waard. Wel smal en vol schapen.

Inverness en omgeving

Het zou een dag in heel Schotland gaan regenen, behalve in Inverness. Dus gingen we naar Inverness. Waar het vervolgens regende. En dat is eigenlijk geen stad die goed tegen regen kan. En verder is er eigenlijk, buiten een mooie tweedehandsboekwinkel niet veel te doen. In de buurt heb je het slagveld van Culloden en de Clava Cairns; een soort Schots Stonehenge. Leuk, als je ervan houdt. Qua fotografie matig boeiend.

Vermijd Loch Ness te allen tijde

Tenzij je graag met een horde Aziaten in je aura over een niet bijster fotogeniek meer wilt varen. Urquhart castle is prima te fotograferen vanaf een parkeerplaats langs de weg. Dankzij Nessie is dit echt een tourist trap.

Schotland voor fotografen: do of don't?

Absoluut do. Maar pak het beter aan dan ik. Nu moet ik namelijk nog eens terug. Niet dat dat erg is overigens. In tegendeel zelfs. Dus als je vaker naar de Schotse Hooglanden wilt, moet je eigenlijk precies het tegenovergestelde doen van wat hierboven staat. Hoop ik wel dat je een partner hebt die goed met je fotografenFOMO om kan gaan...